Multimedia Art Productions

De Netwerken van de Proviantmeester: Elite en Bestuur rondom Johann Conrad Knöpfel op de Rheinfels
Wanneer een historisch ambtenaar als Johann Conrad Knöpfel zijn kinderen liet dopen, waren de gekozen doopgetuigen (Gevattern) geen willekeurige buurtgenoten. De peten gaven een getrouw beeld van de sociale stijging, de ambtelijke status en het politiek-militaire netwerk van de familie.
Aan de hand van de doopboeken treedt een indrukwekkend netwerk naar voren van hoge hofambtenaren uit Kassel, militaire bevelhebbers van de rijksvesting Rheinfels en vooraanstaande geestelijken.

1.
Heirat von Conrad Knöpfel und Regina Magdalena Dirx am 29. April 1695 (KB 149/1, S. 255);
  2.
Taufe von Dietrich Conrad Knöpffel am 9. Februar 1696 (KB 149/1, S. 105);
  3.
Taufe von Maria Sophia Christiana Knöpfel am 9. November 1697 (KB 149/1, S. 116);
  4.
Taufe von Anna Margaretha Elisabeth Knöpffel am 24. September 1699 (KB 149/1, S. 125);
  5.
Taufe der am 18. April 1701 geborenen Anna Getrud Henriette Knöpfel (KB 149/1, S. 130);
  6.
Taufe von Johann Christian Ludwig Knöpffel am 21. Juni 1703 (KB 149/1, S. 137);
  7.
Taufe von Johann Henrich Werner Knöpffel am 23. Dezember 1704 (KB 149/1, S. 142);

• 23 December (10th of the month / Decembris): Baptised in the church: Johann Henrich, son of Mr Johann Conrad Knöpffel, quartermaster and cellar master (Stiftskeller).
• Godparents (Gevattern):
1. Mr Johann Henrich Gottschalck, paymaster (ZahlMeister) and captain.
2. Mr Werner Knöpfel, pastor (Pfarrherr) in Liebenau.
3. Mrs Johanna, wife (Eheliebste) of Commissioner Reichardt Rosewater.
Werner Knöpfel was born around 1668 in Wolfershausen, the son of Konrad Knöpfel, the Melsung metropolitan (superintendent), and his first wife. He began studying theology at the University of Marburg in 1686 and later took up a post as a pastor (Pfarrherr) in Liebenau.
He was part of a family with several brothers and sisters:
• Hartmann Knöpfel: Born in 1660 in Wolfershausen, enrolled at the University of Marburg in 1679, and a pastor in Dörnhagen from 1692.
• Johann Konrad Knöpfel: Born in 1662 in Wolfershausen, enrolled at Marburg in 1680, and served as provisions commissioner at the Hessian fortress of Rheinfels near St. Goar.
• Ottilie Knöpfel: Born in 1664 in Wolfershausen and married on 3 May 1682 in Melsungen to Andreas Itter, bailiff of Merxhausen.
• Susanne Christine Knöpfel: Born in 1672, married successively to the pastor Andreas Kornemann and the pastor Hermann Geißell.
• Katharina Elisabeth Knöpfel: Born in 1673 and married to the candidate Johann Heinrich Möller on 4 March 1700 in Melsungen.
• Anna Dorothea Knöpfel: Born in 1674 in Wolfershausen.

  8.

Taufe der am 16. Mai 1709 geborenen Anna Christina Dorothea Knöpfel (KB 149/1, S. 158);
  9.
Taufe der am 28. Februar 1711 geborenen Maria Elisabeth Knöpffel (KB 149/1, S. 162);
  10.
Taufe von Johann Ludwig Knöpffel am 29. Dezember 1712 (KB 149/1, S. 168);
  11.
Taufe des am 22. November 1714 geborenen Johann Wollrath Knöpfel (KB 149/1, S. 177).

1. De Diplomatieke en Bestuurlijke Elite (Kassel & Melsungen)

• Christian Thalmann – Geheimbder Secretarius zu Cassel
  Als geheimsecretaris stond Thalmann in de directe nabijheid van de landgraaf van Hessen-Kassel. In een tijd waarin de Geheime Rat het centrale bestuurs- en adviesorgaan van het vorstendom vormde, behandelde hij de meest vertrouwelijke diplomatieke correspondentie en staatszaken.

• Johann Balthasar Claute (vertegenwoordigd door echtgenote Anna) – Geheimbder Secretarius zu Cassel
  Evenals Thalmann bekleedde Claute deze hoge bestuurlijke vertrouwensfunctie aan het hof te Kassel. Dat meerdere geheimsecretarissen uit de vorstelijke hoofdstad als doopgetuige optraden, onderstreept de nauwe banden tussen de lokale proviandadministratie en het centrale hof.

• Wollrath Reinhard – Hessisch-Reservat Commissarius
  Als commissaris belast met het beheer van de Hessische reservaten vertegenwoordigde Reinhard de financiële en domeinrechten van de landgraaf. Hij toezag op de inkomsten, pachten en voorraden in en rondom de streek.

• Konrad Knöpfel – Metropolitan zu Melsungen
  Als vader van de proviantmeester en superintendent (Metropolitan) over de kerken en scholen in het district Melsungen, vormde hij de kerkelijk-bestuurlijke verankering van de familie binnen het vorstendom.

• Joh. Martin – ObristLieutenant
  Als luitenant-kolonel was Johann Martin de tweede man in de militaire hiërarchie van de vesting Rheinfels. Hij voerde het dagelijks operationeel bevel over het garnizoen en de verdedigingswerken van deze sleutelvesting aan de Rijn.

• Johann Henrich Gottschalck – ZahlMeister und Capitain
  Gottschalck combineerde de rang van kapitein met de functie van betaalmeester van het garnizoen. Hij was verantwoordelijk voor de soldatensolderij en de militaire comptabiliteit, wat een directe professionele raakvlakken opleverde met het proviandbeheer van Knöpfel.

• Balthasar Schwalb (vertegenwoordigd door echtgenote Margaretha) – Schreiber und Auditeur
  Als Auditeur fungeerde Schwalb als de militaire rechter en juridisch adviseur van de vesting. Hij leidde de krijgsraden, onderzocht tuchtzaken en zorgde voor de juridische verslaglegging (Schreiber).

• Joh. Hartmann Cuhn – Lieutenant
  Een van de garnizoensofficieren die de militaire aanwezigheid en kameraadschap binnen de vesting weerspiegelt.

• Dietterich Diepes (Diep) – Rathgänger / Rathsverwandter
  Als schoonvader van Johann Conrad Knöpfel vertegenwoordigde hij het stadsbestuur. Als raadslid nam hij deel aan het dagelijks stadsbestuur en de rechtspraak in de gemeenschap.

• Werner Knöpfel – Pfarrherr zu Liebenau
  Broer van de proviantmeester, opgeleid aan de Universiteit van Marburg, die als predikant de intellectuele en geestelijke stand van de familie vertegenwoordigde.

• Daniel Rüdiger – Pfarrherr und Praeceptor
  De plaatselijke predikant die tevens als praeceptor (rector/onderwijzer) verantwoordelijk was voor het Latijnse onderwijs en de vorming van de plaatselijke jeugd.

Een scan van de doopakte van Johann Daniel, (*) 14 oktober 1704, Sankt Goar
Met dank aan mevrouw Nagel. Moderator Archion Forum

"Op de avond van 14 oktober om 9 uur werd Johann Daniel, de zoon van de heer Georg
Ludwig Dülcken, thuis gedoopt. Peetvader was
de heer Luther Daniel Maul, de ziekenhuisdirecteur.
Dit gebeurde in allerijl, aangezien het kind
volgens de min erg verzwakt was.
Ze waren de dag ervoor
in Weissel getrouwd.

Het kind stierf binnen een
week en
werd zonder
ceremonie begraven".

Een Ambtelijk en Familiaal Netwerk rond 1704: Knöpfel, Maul, Schramm en Lehr in Sankt Goar en Weisel
Inleiding
Wanneer men de maatschappelijke bovenlaag van het vroeg-18e-eeuwse Rijnland onderzoekt, stuit men op een hecht web van ambtelijke, kerkelijke en familiale betrekkingen. Rondom de rijksvesting Rheinfels en de stad Sankt Goar vormden de lokale functionarissen een besloten netwerk waarin bloedverwantschap en professionele samenwerking naadloos in elkaar overliepen. Aan de hand van een dramatische gebeurtenis in oktober 1704 — het overhaaste huwelijk van de jonge Georg Ludwig Dülcken en de daaropvolgende nooddoop van zijn eerste kind — wordt de unieke wisselwerking tussen de families Knöpfel, Maul, Schramm en Lehr zichtbaar.
1. De Familiale Spil: De Familie Lehr en Predikant Schramm te Weisel
De sleutel tot de keuzes van het gezin Dülcken ligt in de familie Lehr. Zowel de vader van Georg Ludwig Dülcken als de predikant te Weisel, Johan Jacob Schramm, traden in het huwelijk met een dochter uit deze familie. Predikant Schramm was daardoor niet zomaar een dorpsgeestelijke, maar de oom van de jonge Georg Ludwig.
Wanneer Georg Ludwig Dülcken in de herfst van 1704 te maken krijgt met een maatschappelijk en medisch uiterst gevoelige situatie — een dreigende vroeggeboorte of buitenechtelijke zwangerschap — zoekt hij geen willekeurige opvang. Hij wendt zich tot zijn oom Schramm in Weisel, die op 13 oktober 1704 de huwelijksinzegening voltrekt. De familiale geborgenheid en discretie binnen de kring Lehr-Schramm bood de nodige dekking om het aanstaande kind voor de bevalling wettig te maken.
2. Geboren in Weisel, Verzorgd in Sankt Goar: De Spoedopvang over de Rijn
Waarschijnlijk vond de bevalling plaats in het veilige dorpsmilieu van Weisel. Toen de baby na de geboorte uiterst zwak bleek ("wie die Amme sagte"), bood het kleine plattelandsdorp Weisel echter niet de benodigde medische zorg.
Hierop werd een snelle actie ondernomen over de Rijn: het ernstig verzwakte kindje werd (vergezeld door de baker of de vader) naar de garnizoensstad Sankt Goar gebracht, waar gespecialiseerde zorg voorhanden was. Op 14 oktober om 9 uur 's avonds werd de baby in allerijl in een huis te Sankt Goar gedoopt.
Als enige peetvader bij deze nooddoop trad Luther Daniel Maul op, de Hospitalmeister (directeur/beheerder van het hospitaal te Sankt Goar).
3. De Bestuurlijke As te Sankt Goar: Maul en Knöpfel
In hetzelfde stadje en in dezelfde stichtelijke hiërarchie als Hospitalmeister Maul opereerde Johann Conrad Knöpfel, de Stiftskeller en Proviantmeister van de vesting Rheinfels. De verhouding tussen Maul en Knöpfel was zakelijk en institutioneel uiterst intensief:

• Financiën en Voorraden: Het hospitaal te Sankt Goar — gewijd aan de traditie van de heilige Goar als patroon van zieken- en vreemdelingenopvang — werd voor zijn exploitatie, graan-, wijn- en geldmiddelen direct gefinancierd uit de stichtelijke goederen en voorraden die door Stiftskeller Knöpfel werden beheerd. Knöpfel en Maul werkten als een bestuurlijke 'twee-eenheid': de een beheerde de materiële kraan van het Stift, de ander voerde de regie over de daadwerkelijke opvang en zorg.

• Coördinatie in Noodsituaties: Dat Maul direct in actie kwam als peetvader bij de opvang van het kind uit Weisel, toont de naadloze samenwerking aan tussen de geestelijkheid in Weisel (oom Schramm) en het medisch-bestuurlijke apparaat in Sankt Goar (Maul en Knöpfel).

1. Lehr: Vormde de bloedband die de vertrouwensbasis legde tussen de jonge Dülcken en de lokale elite.

2. Schramm: Bood als verwante predikant te Weisel de juridische en geestelijke bescherming door op 13 oktober het overhaaste huwelijk te voltrekken.

3. Maul: Verleende als Hospitalmeister te Sankt Goar de nodige medische bijstand, opvang en status tijdens de nooddoop op 14 oktober.

4. Knöpfel: Zorgde als Stiftskeller voor de bestuurlijke en financiële onderbouw van het stichtelijke netwerk waarin deze zorginstellingen draaiden.

Heiratseintrag Johann Daniel Dülcken und Susanna Maria Knüpfelin transcriptie Dr. Johannes Burkardt
Compleet

17. [Decem]ber * Sindt H[er]r Johann Daniel Dülcken, Kauff- u[nd] Handels=mann,
H[errn] Pfarrers Dül=
ckens zu Winches=hausen (sic!) in der Graffschafft Berlenburg
Ehel[icher] Sohn, u[nd] J[ung]fer
Susanna Maria Knüpfelin, des weyland H[errn] Johann Conrad Knüpfels
gewesenen proviant=Com[m]issarii u[nd] Stiffts=Kellers allhie,
nachgelasene Ehel[iche]
Tochter, copuliret u[nd] den 23 t[en] augusti hui[us] anni zum
I stenmal p[ro]clamiret word[en].

* Darunter Eintrag mit blasserer Tinte, aber von gleicher Hand: „16. hui[us] de infra. N[ota] B[ene].“